Startuplarda Yatırım Öncesi Sözleşme Krizi

Yatırımcıyı ikna ettiniz. Sunumlar mükemmeldi, rakamlar ikna ediciydi ve kutlama planları bile yapıldı. Ön protokol imzalandı. Sonra yatırımcı bazı maddeleri değiştirmek istedi. Ve her şey orada durdu.

Ön Protokol Sadece Bir Niyet Beyanı Değildir

Sahada çok sık karşılaştığım bir yanılgı var: Term sheet'in (ön protokolün) sadece bir "iyi niyet belgesi" olduğu düşüncesi. Birçok girişimci bu belgeyi imzalarken "asıl sözleşme zaten sonra yapılacak" diye düşünür ve metni yeterince incelemez.

Oysa gerçek şudur: İyi hazırlanmış bir ön protokol, hukuki bağlayıcılık içerebilir. Gizlilik yükümlülükleri, münhasırlık maddeleri ve süresi bitmiş tanımlar gibi unsurlar, imzanın atıldığı andan itibaren taraflara sorumluluk yükleyebilir. Bu metinde yazan her kelime, virgül ve ifade; ileride yapılacak nihai anlaşmanın kaderini belirleyebilir.

"Yatırım sürecinde en çok yapılan hata, sürecin heyecanına kapılıp metinlerin önemsiz detaylar gibi görülmesidir."

Dengeyi Bozan Maddeler

Yatırım belgelerinde sıklıkla karşılaştığım ve girişimcilerin aleyhine işleyen başlıca maddeler şunlardır:

• Anti-dilüsyon hükümleri: Sonraki turlarda yatırımcıyı korurken kurucu hisselerini orantısız biçimde eritebilir.
• Tasfiye önceliği: Şirket satışında yatırımcının önce pay alması, kurucuları dezavantajlı bırakabilir.
• Drag-along hakları: Çoğunluk hissedarının diğerlerini satışa zorlama yetkisi.
• Temsil hakları ve veto maddeleri: Belirli kararlar için yatırımcı onayı zorunluluğu.
• Münhasırlık süresi: Başka yatırımcılarla görüşmeyi yasaklayan zaman kısıtı.

Yatırımcıyı Korur, Peki Ya Sizi?

Her yatırım belgesi, yapısı gereği yatırımcıyı korumak üzere hazırlanır. Bu normaldir. Ancak sürdürülebilir bir ortaklık için belgenin her iki tarafı da koruması gerekir. Sadece yatırımcıyı kayıran bir yatırım anlaşması, uzun vadede şirketin operasyonel özgürlüğünü kısıtlar ve kurucu motivasyonunu aşındırır.

Denge, sözleşmenin kalbidir. İyi bir yatırım anlaşması; yatırımcının sermayesini güvence altına alırken girişimcinin de vizyon ve operasyonel kontrolünü korumasına imkân tanır.

Son Anda Sürprize Yer Yok

Yatırım süreçleri duygusal olarak yoğundur. Uzun aylar boyunca sunumlar, reddedişler ve nihayetinde bir "evet"... Bu noktada masaya gelen metni hızla imzalamak, anlaşılabilir bir reflekstir. Ancak tam da bu duygusal yüklü anların metnin en dikkatli okunması gereken andır.

Çünkü imza sonrasında "ben öyle anlamamıştım" ifadesi hukuki bir anlam taşımaz. Tarafların kurduğu niyet değil, kağıt üzerindeki metin geçerlidir.