Freelancer Yazılımcının Ürettiği Kodun Telif Hakları Kime Ait? FSEK ve IP Devri Rehberi
Freelancer yazılımcıya ücret ödenmesi yazılımın telif haklarını şirkete geçirir mi? FSEK m.18, 48, 50 ve 52 kapsamında eser sahipliği, mali hak devri, kaynak kod teslimi, açık kaynak lisansları, ajansla çalışma ve yazılım uyuşmazlıklarını inceliyorum.
Bir yazılım şirketi, geliştirdiği ürünün belirli bölümlerini tamamlamak için bağımsız bir yazılımcıyla anlaşabilir. Freelancer geliştirici backend altyapısını kurar, API entegrasyonlarını tamamlar, kaynak kodları GitHub deposuna yükler ve şirkete fatura keser.
Şirket de kararlaştırılan hizmet bedelini öder.
Aradan birkaç ay geçtikten sonra şirket yatırım görüşmelerine başlar. Yatırımcı, yazılımın fikri mülkiyet haklarının şirkete ait olduğunu gösteren belgeleri ister.
Ancak freelancer ile imzalanan sözleşmede yalnızca geliştirilecek özellikler, teslim tarihi ve ödeme tutarı bulunmaktadır. Yazılımın mali haklarının devrine ilişkin herhangi bir hüküm yoktur.
Bu durumda önemli bir hukuki sorun ortaya çıkar:
Freelancer yazılımcının ürettiği kaynak kod, hizmet bedeli ödendiği için otomatik olarak müşterinin veya yazılım şirketinin mülkiyetine geçer mi?
Türk hukukunda bu sorunun yanıtı, kaynak kodun teslim edilmesinden veya ödeme yapılmasından daha kapsamlı bir değerlendirme gerektirir.
Bilgisayar programlarının fikri mülkiyet kapsamında korunması, eser sahipliği, mali hakların devri ve yazılımın kullanılmasına ilişkin lisanslar farklı hukuki konulardır.
Üstelik henüz geliştirilmemiş yazılım üzerindeki hakların devri ile tamamlanmış yazılıma ilişkin mali hakların devri bakımından da önemli bir ayrım bulunmaktadır.
Bu yazıda freelancer yazılımcının ürettiği kodun telif haklarını, ücret ödemesinin etkisini, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) kapsamında IP Assignment sözleşmelerini, kaynak kod teslimini, açık kaynak bileşenleri, ajansla çalışmayı ve yazılım geliştirme uyuşmazlıklarını inceliyorum.
1. Freelancer Yazılımcının Ürettiği Kod Kime Aittir?
Freelancer, genellikle belirli bir işi veya projeyi bağımsız olarak üstlenen hizmet sağlayıcıyı ifade eder.
Yazılım geliştirme sektöründe freelancer'lar web uygulaması, mobil uygulama, API, veritabanı, oyun modülü veya başka teknik ürünler geliştirebilir.
Ancak freelancer kavramının kullanılması, tarafların hukuki ilişkisinin her durumda aynı olduğu anlamına gelmez.
Öncelikle geliştiricinin:
Bağımsız yüklenici mi,
İşçi mi,
Bir yazılım ajansının çalışanı mı,
Şirket organı sıfatıyla görev yapan kişi mi
olduğu belirlenmelidir.
Bu ayrım, bilgisayar programları üzerindeki mali hakların kullanılması ve devri bakımından önemlidir.
Bağımsız yazılımcının oluşturduğu kodun eser sahibi kimdir?
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun 2. maddesi, kanuni şartları sağlayan bilgisayar programlarının ilim ve edebiyat eserleri kapsamında korunabileceğini düzenler.
FSEK m.8 kapsamında eser sahipliği, eserin meydana getirilmesiyle bağlantılıdır.
Dolayısıyla bağımsız yazılımcı tarafından özgün biçimde oluşturulan ve eser niteliğini taşıyan kaynak kod bakımından yazılımcının eser sahipliği gündeme gelebilir.
Ancak yazılımın hukuki durumu yalnızca eser sahibinin kim olduğuyla belirlenmez.
Mali hakların başka kişiye devredilmesi veya belirli kullanım yetkilerinin lisanslanması mümkün olabilir.
Kodun sahibi ile kodu kullanma hakkına sahip olan kişi farklı olabilir mi?
Evet.
Örneğin bir freelancer kaynak kodun eser sahibi olabilir, ancak ilgili mali hakları geçerli biçimde bir yazılım şirketine devredebilir.
Başka bir sözleşmede ise yazılımcı mali hakları üzerinde tutarken müşteriye yalnızca belirli kullanım yetkileri tanıyabilir.
Bu iki model farklı sonuçlar doğurur.
Özellikle şirketin yazılımı üçüncü kişilere satması, başka müşterilere lisanslaması veya üzerinde değişiklik yapması söz konusu olduğunda hangi hakların edinildiği önemlidir.
2. Freelancer'a Ücret Ödenmesi Telif Haklarını Devreder mi?
Hayır. Yalnızca hizmet bedelinin ödenmesi, bilgisayar programı üzerindeki bütün mali hakların kendiliğinden müşteriye devredildiği anlamına gelmez.
Bu ayrım yazılım sözleşmelerinde en sık gözden kaçırılan konulardan biridir.
Örneğin:
Bir şirket freelancer geliştiriciyle 150.000 TL karşılığında özel bir yazılım modülü hazırlanması için anlaşmış olabilir.
Yazılımcı modülü tamamlar ve faturayı düzenler.
Şirket de 150.000 TL'yi öder.
Bu durumda ödeme, taraflar arasındaki sözleşmesel borcun ifası açısından önemlidir.
Ancak tek başına hangi mali hakların devredildiğini ortaya koymaz.
Fatura telif hakkı devrinin kanıtı mıdır?
Fatura, belirli bir ticari işlem ve ödeme ilişkisi bakımından delil niteliği taşıyabilir.
Ancak faturanın düzenlenmesi, FSEK'in mali hak devri için aradığı özel şekil ve kapsam şartlarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Faturada “Yazılım geliştirme hizmeti” yazması ile belirli bir bilgisayar programı üzerindeki işleme, çoğaltma veya yayma haklarının usulüne uygun devredilmiş olması aynı değildir.
Freelancer ödeme aldıysa müşteri yazılımı hiç kullanamaz mı?
Bu soruya da otomatik olarak evet denilemez.
Somut sözleşmenin içeriği, tarafların iradesi ve uygulanabilir hukuk çerçevesinde müşterinin belirli kullanım yetkilerine sahip olup olmadığı incelenebilir.
Ancak belirli bir kullanım izninin bulunduğunun kabul edilmesi, bütün mali hakların münhasır ve sınırsız biçimde devredildiği sonucunu doğurmaz.
Dolayısıyla:
Ücret ödemesi, kod teslimi, kullanım lisansı ve mali hak devri dört ayrı hukuki mesele olarak değerlendirilmelidir.
3. FSEK m.52 Nedir? Yazılımın Mali Hakları Nasıl Devredilir?
FSEK m.52, mali haklara ilişkin sözleşme ve tasarrufların şekline yönelik önemli bir düzenlemedir.
Bu madde uyarınca mali haklara ilişkin sözleşme ve tasarrufların yazılı olması ve bunların konusu olan hakların ayrı ayrı gösterilmesi gerekir.
Bu nedenle yalnızca:
“Yazılıma ilişkin bütün haklar müşteriye aittir.”
şeklindeki genel ifadenin her durumda yeterli olduğu söylenemez.
Hangi mali haklar sözleşmede düzenlenebilir?
Yazılımın niteliğine ve kullanım modeline göre FSEK'in ilgili hükümleri kapsamında:
İşleme hakkı – m.21: Yazılımın işlenmesi ve belirli uyarlamalarının yapılması bakımından önem taşıyabilir.
Çoğaltma hakkı – m.22: Yazılımın kopyalanması ve kanun kapsamındaki çoğaltma işlemleriyle ilgilidir.
Yayma hakkı – m.23: Eserin aslı veya çoğaltılmış nüshalarının dağıtımına ilişkin işlemlerde gündeme gelebilir.
Temsil hakkı – m.24: İlgili eserin niteliğine göre uygulanabilir.
Umuma iletim hakkı – m.25: Eserin dijital ortamda umuma iletilmesine ilişkin kullanım biçimlerinde önem taşıyabilir.
Ancak her yazılım projesinde bütün mali hakların aynı kapsamda devredilmesi zorunlu değildir.
Örneğin yalnızca şirket içi kullanım amacıyla hazırlanan yazılımla üçüncü kişilere ticari olarak sunulacak bir SaaS platformunun ihtiyaçları farklıdır.
Mali hak devri sözleşmesinde ne belirlenmelidir?
İlgili eser ve mali hakların yanı sıra kullanım ve devir kapsamı da açıklığa kavuşturulabilir.
Örneğin:
Yazılımın adı ve sürümü,
Devredilecek mali haklar,
Hakkın devri veya lisans verilmesi tercihi,
Coğrafi kapsam,
Süre,
Münhasırlık,
Bedel,
Üçüncü kişilere devir ve alt lisans yetkileri,
Önceden mevcut bileşenlerin durumu.
FSEK m.48, mali hakların süre, yer ve içerik bakımından sınırlı veya sınırsız olarak devredilebilmesine ilişkin çerçeveyi düzenler.
Ancak geniş kapsamlı bir devir kararlaştırılmış olması, FSEK'in diğer emredici hükümlerini ortadan kaldırmaz.
4. Henüz Yazılmamış Kodun Telif Hakları Önceden Devredilebilir mi?
Freelancer sözleşmelerinde en önemli teknik hukuki meselelerden biri, sözleşmenin imzalandığı tarihte yazılımın henüz meydana getirilmemiş olmasıdır.
Örneğin müşteri, yazılımcıyla Ocak ayında sözleşme imzalayabilir.
Ancak yazılımın kaynak kodları Mart ayında oluşturulacak ve Mayıs ayında teslim edilecektir.
Bu durumda sözleşmeye:
“Geliştiricinin ileride oluşturacağı bütün kaynak kodların mali hakları işbu sözleşmenin imzalandığı anda müşteriye devredilmiştir.”
yazılması, hukuki açıdan ayrıca değerlendirilmelidir.
FSEK m.48/3 neyi düzenler?
FSEK m.48'in üçüncü fıkrası, henüz meydana getirilmemiş veya tamamlanacak bir eser üzerindeki ilgili mali hak tasarruflarının batıl olduğunu düzenlemektedir.
Bu nedenle gelecekte meydana getirilecek yazılım üzerinde henüz eser oluşturulmadan yapılan doğrudan tasarruf işlemiyle, mevcut yazılım üzerindeki devir işlemi aynı değildir.
FSEK m.50 neden önemlidir?
FSEK m.50 ise henüz meydana getirilmemiş eserlere ilişkin mali hak tasarruflarının ileride yapılacağının taahhüt edilmesini mümkün kılar.
Dolayısıyla yazılım geliştirme sözleşmesinde gelecekte meydana getirilecek esere ilişkin hak devri taahhüdü kararlaştırılması ile henüz mevcut olmayan eserin mali haklarının o anda devredildiğinin ileri sürülmesi farklıdır.
Uygulamada nasıl bir yapı kurulabilir?
Sözleşmenin hazırlanması sırasında, geliştirilecek yazılımın belirli mali haklarının devredilmesine ilişkin uygun taahhüt hükümleri düzenlenebilir.
Yazılımın ilgili bölümü meydana getirildiğinde ise somut eser ve haklar bakımından gerekli devir işlemleri ayrıca tamamlanabilir.
Bu yöntemde:
Gelecekteki eser bakımından sözleşmesel taahhüt,
Eser meydana geldikten sonraki hak devri,
Kaynak kodun teknik teslimi,
Ödeme ve kabul işlemleri
birbiriyle uyumlu biçimde düzenlenmelidir.
Özellikle gelecekteki bütün yazılımları kapsadığı iddia edilen tek cümlelik IP Assignment hükümleri, FSEK m.48, m.50 ve m.52 birlikte değerlendirilmeden yeterli kabul edilmemelidir.
5. IP Assignment Agreement Nedir?
IP Assignment Agreement, belirli fikri mülkiyet mali haklarının devrini düzenlemeyi amaçlayan sözleşmedir.
Yazılım geliştirme ilişkilerinde bu belge:
Ana geliştirme sözleşmesinin bir bölümü,
Ayrı bir fikri hak devri sözleşmesi,
Eser tamamlandıktan sonra imzalanan hak devri belgesi
şeklinde yapılandırılabilir.
Ancak sözleşmenin İngilizce hazırlanması veya IP Assignment başlığını taşıması, Türk hukukundaki şekil şartlarının kendiliğinden karşılandığı anlamına gelmez.
IP Assignment ile yazılım geliştirme sözleşmesi aynı mı?
Hayır.
Yazılım geliştirme sözleşmesi işin yapılmasına ilişkin teknik, ticari ve sözleşmesel yükümlülükleri düzenler.
IP Assignment ise belirli mali hakların devrine yöneliktir.
İki belge birbiriyle bağlantılı olabilir; ancak farklı hukuki işlevleri vardır.
IP Assignment sözleşmesi mutlaka ayrı mı hazırlanmalıdır?
Her durumda zorunlu değildir.
Ancak mali hak devrinin yazılı ve ayrı ayrı belirlenmiş olması gerektiğinden, ilgili hükümler somut eser ve haklar bakımından açık şekilde hazırlanmalıdır.
Özellikle proje henüz başlamamışsa FSEK m.48 ve m.50 ayrımı ayrıca önemlidir.
Freelancer ile hiç yazılı sözleşme yapılmamışsa ne olur?
Bu durumda tarafların hangi konuda anlaştıkları, yazılımın nasıl geliştirildiği ve hangi hakların kullanıldığı bakımından deliller incelenebilir.
Ancak FSEK m.52'nin mali hak devrine ilişkin şekil şartları göz ardı edilemez.
Dolayısıyla yalnızca WhatsApp yazışmaları, fatura veya GitHub erişiminin bulunması, gerekli yazılı devir işleminin her durumda tamamlandığı anlamına gelmeyebilir.
6. Yazılımın Devri ile Lisans Verilmesi Arasındaki Fark Nedir?
FSEK m.48, mali hakların devri ile bu hakların kullanılmasına ilişkin ruhsat verilmesini birbirinden ayırır.
Yazılım sektöründe bu ayrımın ticari sonuçları önemlidir.
Mali hak devri nedir?
Mali hakların devri, belirlenen mali hakların ilgili hukuki işlemle devralana geçirilmesini amaçlar.
Örneğin yazılım şirketi, müşteriye özel olarak geliştirdiği belirli bir uygulama üzerindeki ilgili mali hakları devredebilir.
Yazılım lisansı nedir?
Yazılım lisansı, mali hakların devri yerine belirli kullanım yetkilerinin tanınması amacıyla düzenlenebilir.
Örneğin yazılımcı, geliştirdiği bir kütüphaneyi birden fazla müşterisine lisanslayabilir.
Bu durumda her müşteriye aynı kaynak kod üzerinde bütün mali hakların devredilmesi gerekli olmayabilir.
Basit lisans ile tam lisans farkı nedir?
FSEK m.56 kapsamında ruhsatların basit veya tam olması söz konusu olabilir.
Basit ruhsat, kanundaki anlamıyla mali hak sahibinin başkalarına da ruhsat verebilmesine engel olmayan yapıdır.
Tam ruhsat ise belirli kapsamda başkalarına ruhsat verilmesine engel olan bir yapı olarak düzenlenir.
Ancak hangi lisans türünün kararlaştırıldığı ve kapsamı sözleşmede açıkça belirlenmelidir.
Şirket hangi modeli tercih etmeli?
Bu sorunun tek bir yanıtı bulunmaz.
Örneğin müşteriye özel geliştirilen ve müşterinin tek başına ticari olarak işletmek istediği bir yazılımda mali hak devri değerlendirilebilir.
Buna karşılık geliştiricinin birçok müşterisine sunduğu standart bir altyapıda lisans modeli ticari açıdan daha uygun olabilir.
Belirleyici olan tarafların iş modelidir.
7. Freelancer'ın Daha Önce Geliştirdiği Kodlar Kime Aittir?
Bir freelancer her projeyi tamamen sıfırdan geliştirmeyebilir.
Önceki projelerinde oluşturduğu modülleri, yardımcı fonksiyonları veya geliştirme araçlarını yeni projelerinde kullanabilir.
Bu durum özellikle yazılım ajansları ve deneyimli bağımsız geliştiriciler bakımından önemlidir.
Background IP nedir?
Background IP, taraflardan birinin proje başlamadan önce sahip olduğu veya hukuken kullanma yetkisine sahip olduğu fikri ürünleri ifade etmek için kullanılan kavramdır.
Örneğin freelancer'ın daha önce geliştirdiği bir ödeme entegrasyonu kütüphanesi Background IP olarak düzenlenebilir.
Foreground IP nedir?
Foreground IP, proje kapsamında yeni meydana getirilen korunabilir fikri ürünler için kullanılan kavramdır.
Örneğin müşterinin talebine özgü geliştirilen sipariş yönetim modülü, somut şartlara göre proje kapsamında ortaya çıkan yeni bir yazılım olabilir.
Müşteri Background IP üzerinde de bütün hakları elde eder mi?
Her durumda hayır.
Taraflar geliştiricinin önceki yazılımlarını kendi mülkiyet alanında tutmasını, ancak müşteriye proje için gerekli kullanım yetkilerini tanımasını kararlaştırabilir.
Burada lisansın müşterinin iş modeli için gerçekten yeterli olup olmadığı önemlidir.
Örneğin müşteri yazılımı ileride başka bir şirkete devretmek istiyorsa, Background IP lisansının devir ve alt lisans koşulları sorun yaratabilir.
Geliştirici kendi kodunu başka projelerde kullanabilir mi?
Bu soru da sözleşmenin kapsamına bağlıdır.
Müşteriye devredilen belirli mali haklarla geliştiricinin önceden sahip olduğu modüller birbirinden ayrılmalıdır.
Aksi halde sözleşme, freelancer'ın daha önce oluşturduğu bütün teknik altyapı üzerinde istemediği ölçüde hak kaybına veya müşterinin beklediği kullanım yetkilerini elde edememesine neden olabilir.
8. Freelancer Açık Kaynak Kod Kullanırsa Telif Hakları Nasıl Etkilenir?
Yazılım projeleri çoğu zaman üçüncü taraf bileşenler içerir.
Örneğin bir freelancer şu lisanslara tabi kütüphaneleri kullanabilir:
MIT,
Apache 2.0,
GPL,
LGPL,
BSD.
Ancak açık kaynak yazılımların kullanılması, müşterinin bütün bileşenler üzerinde münhasır mali haklar elde ettiği anlamına gelmez.
Freelancer açık kaynak kodun haklarını müşteriye devredebilir mi?
Freelancer'ın üçüncü kişilere ait bileşenler üzerinde sahip olmadığı mali hakları müşteri adına devretmesi mümkün değildir.
Örneğin MIT lisanslı bir kütüphane, lisans koşulları çerçevesinde projede kullanılabilir.
Ancak freelancer'ın bu kütüphaneyi projeye dahil etmesi, kütüphanenin bütün telif haklarının kendisine veya müşterisine geçtiği anlamına gelmez.
GPL lisanslı bileşenler kapalı kaynak yazılımda kullanılabilir mi?
Bu sorunun yanıtı kullanılan GPL sürümüne, yazılımın nasıl birleştirildiğine ve ilgili dağıtım modeline bağlıdır.
Belirli durumlarda kaynak kodun sunulması ve lisans koşullarına uyulması gibi yükümlülükler gündeme gelebilir.
Ancak GPL kodun projeye eklenmesiyle bütün şirket yazılımlarının her durumda otomatik olarak kamuya açıldığı söylenemez.
Sözleşmede nasıl düzenlenmeli?
Yazılımcının kullandığı üçüncü taraf bileşenleri, lisans sürümlerini ve gerekli bildirimleri açıklaması kararlaştırılabilir.
Bunun yanında müşteri tarafından önceden onaylanması gereken belirli lisans türleri ve kullanım modelleri düzenlenebilir.
Bu konuda Yazılımcıların En Sık Yaptığı Hata: Açık Kaynak Lisanslarında Nelere Dikkat Edilmeli? başlıklı makalemde lisansların temel farklarını ele aldım.
9. Freelancer Yapay Zekâ ile Kod Üretmişse Hak Sahipliği Nasıl Belirlenir?
Yapay zekâ araçları yazılım geliştirme süreçlerinde kod önerileri ve farklı teknik çıktılar oluşturmak amacıyla kullanılabilir.
Ancak yapay zekâ kullanılarak üretilen kodun hukuki durumu, yalnızca kodun bir yapay zekâ aracıyla oluşturulmuş olması üzerinden belirlenemez.
AI ile yazılan kodun bütün hakları freelancer'a mı aittir?
Böyle genel bir sonuca varılamaz.
Çıktının korunabilir eser niteliği, insan katkısı, kullanılan aracın sözleşmesel koşulları ve üçüncü taraf haklarının varlığı önemlidir.
Yapay zekâ çıktıları müşteri yazılımında kullanılabilir mi?
Kullanılan aracın koşulları, çıktının niteliği ve veri koruma yükümlülükleri kapsamında değerlendirilmelidir.
Özellikle freelancer'ın müşterinin gizli kaynak kodlarını veya ticari sırlarını üçüncü taraf yapay zekâ hizmetlerine aktarması farklı sözleşmesel ve veri koruma sorunları doğurabilir.
AI kullanımına ilişkin sözleşmede neler belirlenmeli?
Projenin ihtiyaçlarına göre:
İzin verilen geliştirme araçları,
Müşteri verilerinin üçüncü taraf sistemlere aktarılması,
Açık kaynak ve üçüncü taraf kod kontrolleri,
Güvenlik incelemeleri,
Teslim edilen kodun test edilmesi,
Üçüncü kişi haklarına ilişkin bildirim yükümlülükleri
düzenlenebilir.
Bu nedenle yapay zekâ araçlarının kullanımı, yalnızca bir verimlilik meselesi olarak değil, sözleşmesel hak ve yükümlülüklerle birlikte değerlendirilmelidir.
10. Kaynak Kodun GitHub'a Teslim Edilmesi Hak Devri Anlamına Gelir mi?
Hayır.
GitHub, GitLab ve benzeri sürüm kontrol platformları yazılım geliştirme süreçlerinin teknik yönetiminde kullanılır.
Ancak bir depoya kaynak kod yüklenmesi, fikri mülkiyet mali haklarının geçerli biçimde devredildiğini tek başına göstermez.
GitHub organizasyonunun sahibi kim olmalı?
Şirketin faaliyet modeline göre kurumsal hesapların ve erişimlerin uygun biçimde yönetilmesi önemlidir.
Örneğin müşteri için özel geliştirilen yazılımın teslimi kararlaştırılmışsa kod deposunun nerede tutulacağı, kimlerin erişim sahibi olacağı ve hangi tarihte teslim edileceği belirlenebilir.
Ancak organizasyonun müşteri adına kurulması dahi bütün mali hakların kendiliğinden müşteriye geçtiği anlamına gelmez.
Kaynak kod teslimi kapsamına neler girebilir?
Sözleşmede teknik ihtiyaçlara göre:
Kaynak kod dosyaları,
Git commit geçmişi,
Bağımlılık listeleri,
Kurulum talimatları,
Derleme ve deployment belgeleri,
Test senaryoları,
API dokümantasyonu,
Veritabanı şemaları,
Kullanım ve bakım belgeleri
teslim konusu yapılabilir.
Ancak her projede bütün bu materyallerin zorunlu olarak teslim edilmesi gerektiği söylenemez.
GitHub şifresinin paylaşılması yeterli midir?
Her zaman değil.
Kişisel hesapların şifrelerinin paylaşılması yerine, hizmet sağlayıcının kurumsal erişim ve depo transferi yöntemleri kullanılarak devir planlanabilir.
Ayrıca API anahtarları, servis hesapları ve diğer hassas erişim bilgilerinin güvenli yönetimi önemlidir.
11. Freelancer Kaynak Kodları Teslim Etmiyorsa Müşteri Ne Yapabilir?
Bir yazılım projesinin tamamlandığı ancak kaynak kodların teslim edilmediği durumlarda taraflar arasında uyuşmazlık çıkabilir.
Öncelikle hangi yükümlülüğün ihlal edildiği belirlenmelidir.
Örneğin:
Yazılımcı kaynak kod teslimini üstlenmiş mi?
Yalnızca çalışan uygulamanın teslimi mi kararlaştırılmış?
Proje tamamlanmış ve kabul edilmiş mi?
Ödeme yükümlülükleri yerine getirilmiş mi?
Teslim belirli bir koşula bağlanmış mı?
Taraflardan biri sözleşmeyi feshetmiş mi?
Bu sorulara göre hukuki değerlendirme değişir.
Müşteri kaynak kod teslimi için dava açabilir mi?
Sözleşmesel teslim yükümlülüğü ve ilgili diğer şartlar mevcutsa ifa talebi veya sözleşmeye aykırılıktan doğan talepler gündeme gelebilir.
Ancak müşterinin kaynak kodu teslim alma hakkının bulunmasıyla yazılımın bütün mali haklarına sahip olması aynı değildir.
Freelancer kodu silerse ne olur?
Kodların silinmesi veya sistemin kullanılamaz hale getirilmesi, somut koşullarda sözleşmesel sorumluluk ve belirli bilişim hukuku meseleleri doğurabilir.
Ancak her teslim uyuşmazlığı doğrudan bilişim suçu oluşturmaz.
Fiilin hukuka aykırılığı, kişinin erişim yetkisi ve ilgili suçun diğer unsurları ayrıca değerlendirilmelidir.
İhtiyati tedbir veya delil tespiti mümkün mü?
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun m.389 ve devamındaki ihtiyati tedbir hükümleri ile m.400 ve devamındaki delil tespiti düzenlemeleri, somut şartlar mevcutsa değerlendirilebilir.
Örneğin önemli teknik kayıtların kaybolması veya değiştirilmesi riski bulunabilir.
Ancak mahkemeden her durumda otomatik kaynak kod teslimi veya sistem erişimi kararı alınacağı söylenemez.
12. Müşteri Ücret Ödemezse Freelancer Kodları Teslim Etmeyebilir mi?
Yazılımcı açısından da önemli risklerden biri, geliştirilen işin teslim edilmesine rağmen ödeme yapılmamasıdır.
Örneğin taraflar üç ayrı geliştirme aşaması için ödeme kararlaştırmış olabilir.
Yazılımcı ilk iki aşamayı tamamlar; ancak müşteri ikinci ödemenin bir kısmını yapmaz.
Bu durumda kaynak kod tesliminin veya mali hak devrinin ödeme koşullarına bağlı olup olmadığı önemlidir.
“Ödeme yapılmazsa bütün IP geliştiricide kalır” maddesi yeterli mi?
Bu tür bir hüküm taraflar arasında belirli hak ve yükümlülükleri düzenleyebilir.
Ancak tek başına bütün hukuki sorunları çözmez.
Özellikle:
Mevcut eserin hak sahipliği,
Gelecekteki hak devri taahhütleri,
Sözleşmedeki ödeme koşulları,
Teslim yükümlülükleri,
Sözleşmenin feshi,
Muacceliyet ve temerrüt
birlikte değerlendirilmelidir.
Freelancer'ın her durumda kaynak kod üzerinde hapis hakkı var mı?
Böyle genel bir sonuca varılamaz.
Bir yazılımın kaynak koduna erişimi kontrol etmek, medeni hukuktaki hapis hakkının bütün koşullarının gerçekleştiği anlamına gelmez.
Yazılımcının ödeme yapılmadığında teslimi durdurma veya başka hukuki hakları kullanma imkânı, sözleşme ve uygulanabilir borçlar hukuku hükümleri çerçevesinde değerlendirilmelidir.
Ödeme ve IP devri nasıl planlanabilir?
Taraflar teslim, kabul, ödeme ve fikri haklara ilişkin işlemleri belirli kilometre taşlarına bağlayabilir.
Örneğin:
Birinci aşama: Teknik tasarımın tamamlanması.
İkinci aşama: Geliştirme ve testlerin yapılması.
Üçüncü aşama: Kabul ve kaynak kod teslimi.
Dördüncü aşama: İlgili mali hak devir işlemlerinin tamamlanması.
Ancak bu yalnızca örnek işlem mimarisidir.
FSEK'in şekil şartları ve sözleşmenin niteliği esas alınmalıdır.
13. Yazılım Geliştirme Sözleşmesinde Teslim ve Kabul Neden Önemlidir?
Kaynak kodun fikri haklarından bağımsız olarak, yazılımın sözleşmeye uygun geliştirilip geliştirilmediği de önemlidir.
Örneğin freelancer belirli bir ödeme sistemi entegrasyonu hazırlamayı taahhüt etmiş olabilir.
Ancak entegrasyon:
Hatalı ödeme oluşturuyor,
Belirli testleri geçemiyor,
Teknik gereksinimleri karşılamıyor,
Eksik API bağlantıları içeriyor
olabilir.
Bu durumda kaynak kodun teslim edilmiş olması, işin her durumda gereği gibi ifa edildiği anlamına gelmez.
UAT nedir?
User Acceptance Testing, yani kullanıcı kabul testi, yazılımın önceden belirlenen teknik ve işlevsel koşullara uygunluğunun değerlendirilmesi amacıyla kullanılan yöntemdir.
Yazılımın ayıplı olması hak devrini etkiler mi?
Bu sorunun yanıtı sözleşmenin bütününe bağlıdır.
Yazılımın teknik uygunluğu ile fikri mülkiyet haklarının devri farklı yükümlülükler olabilir.
Ancak taraflar belirli devir veya ödeme işlemlerini kabul şartına bağlamış olabilir.
Scope Creep nedir?
Müşterinin başlangıçta kararlaştırılmayan ek özellikler istemesiyle proje kapsamının genişlemesi, Scope Creep olarak adlandırılır.
Yazılımcının yeni talepleri yerine getirip getirmek zorunda olduğu, sözleşmenin kapsamına ve ek iş mekanizmasına bağlıdır.
Bu konuda Yazılım Geliştirme Sözleşmelerinde Kapsam Kayması (Scope Creep) ve Hukuki Önlemler başlıklı makalemde ayrıntılı açıklamalara yer verdim.
14. Freelancer ile Yazılım Ajansı Arasında Fikri Haklar Açısından Ne Fark Var?
Yazılım şirketleri bazen doğrudan bağımsız geliştiriciyle değil, başka bir yazılım ajansıyla sözleşme yapar.
Ajans da işi kendi çalışanları veya alt yüklenicileri aracılığıyla gerçekleştirebilir.
Bu durumda fikri hak zinciri daha karmaşık hale gelebilir.
Ajansın yazılımı geliştirmesi hakların otomatik olarak müşteriye geçtiği anlamına gelir mi?
Hayır.
Öncelikle ajansın ilgili hakları hangi hukuki temelle kullanabildiği veya devredebildiği belirlenmelidir.
Örneğin:
Kod ajans çalışanı tarafından hazırlanmış olabilir.
Kod bağımsız alt yüklenici tarafından hazırlanmış olabilir.
Ajans daha önce geliştirdiği lisanslı bir altyapıyı kullanmış olabilir.
Üçüncü taraf ticari kütüphaneler projeye eklenmiş olabilir.
Bu durumların mali haklara etkisi farklıdır.
FSEK m.49 neden önemlidir?
FSEK m.49, mali hakkı veya ruhsatı sonradan edinmiş olan kişinin hakkı veya ruhsatı başkasına devretmesi bakımından eser sahibinin veya mirasçılarının yazılı muvafakatine ilişkin düzenleme içerir.
Bu nedenle bir ajansın üçüncü kişiden edindiği hakları müşteriye devretme yetkisi ayrıca incelenmelidir.
Alt yüklenici kullanımına izin verilmeli mi?
Somut projeye göre alt yüklenicilik mümkün olabilir.
Ancak sözleşmede:
Alt yüklenici kullanma yetkisi,
Gizlilik,
Veri güvenliği,
Fikri hak zinciri,
Teslim ve kalite sorumluluğu
açıkça düzenlenebilir.
Bu noktada yalnızca müşterinin sözleşme yaptığı ajansın değil, yazılımı gerçekten meydana getiren kişilerin hukuki ilişkilerinin de değerlendirilmesi önemlidir.
15. Freelancer'ın Manevi Hakları Müşteriye Devredilebilir mi?
FSEK, eser sahibinin mali hakları ile manevi haklarını birbirinden ayırır.
Eser sahibinin manevi hakları arasında:
Eseri umuma arz yetkisi,
Adın belirtilmesi yetkisi,
Eserde değişiklik yapılmasına ilişkin yetkiler
gibi haklar bulunmaktadır.
Manevi hakların tamamı devredilebilir mi?
Mali hakların devri ile manevi hakların devri aynı şekilde değerlendirilmez.
Manevi haklar eser sahibinin kişiliğiyle bağlantılıdır ve mali haklar gibi bütünüyle devredilebilen haklar olarak ele alınamaz.
Ancak belirli manevi hakların kullanılması bakımından hukuken mümkün olan izin ve yetkilendirme düzenlemeleri değerlendirilebilir.
Yazılımcının adının kaynak kodda bulunması zorunlu mu?
Bu sorunun yanıtı, somut eserin niteliği, ilgili manevi hak ve hukuka uygun şekilde kararlaştırılan kullanım koşullarına bağlıdır.
Özellikle müşterinin yazılımı değiştirme, başka ekibe geliştirtme veya ticari olarak sunma ihtiyacı varsa, buna ilişkin mali hakların ve ilgili izinlerin kapsamı açıkça belirlenmelidir.
Yazılımcı kodda hiçbir değişiklik yapılmasını isteyemez mi?
Yazılımcının eser üzerindeki manevi hakları ile müşterinin kanunen veya sözleşmeyle sahip olduğu işleme ve değiştirme yetkileri birlikte değerlendirilmelidir.
Bu nedenle bütün değişikliklerin sınırsız biçimde serbest olduğu veya eser sahibinin her türlü teknik değişikliği her durumda engelleyebileceği şeklinde genel bir sonuç doğru değildir.
16. Freelancer Sözleşmesinde Gizlilik ve KVKK Nasıl Düzenlenmelidir?
Yazılım geliştirme sırasında freelancer, müşterinin kişisel verilerine veya ticari sırlarına erişebilir.
Örneğin:
Müşteri veritabanı,
CRM kayıtları,
Kullanıcı e-posta adresleri,
Ödeme sistemi entegrasyon bilgileri,
API anahtarları,
Kaynak kod,
Teknik mimari dokümanları
geliştirme sürecinde erişilen bilgiler arasında bulunabilir.
NDA yeterli midir?
Non-Disclosure Agreement (NDA), yani gizlilik sözleşmesi, ticari sır ve gizli bilgilerin korunmasına ilişkin yükümlülükler düzenleyebilir.
Ancak kişisel verilerin işlenmesi bakımından yalnızca gizlilik hükmü bulunması her durumda yeterli değildir.
KVKK'nın uygulanabildiği durumlarda veri işleme rolleri ve güvenlik yükümlülükleri ayrıca değerlendirilmelidir.
Freelancer veri işleyen olabilir mi?
Somut işlemenin koşullarına göre bağımsız geliştirici, veri sorumlusu adına ve onun yetkilendirmesi kapsamında kişisel veri işleyen konumda olabilir.
Ancak geliştiricinin her veri işleme faaliyetinde otomatik olarak veri işleyen olduğu söylenemez.
Sözleşmede hangi veri güvenliği konuları önemli?
Örneğin:
Erişim yetkilerinin kapsamı,
Test ortamında kullanılan veri türleri,
Kişisel verilerin yetkisiz kopyalanmaması,
Alt yüklenicilerin erişimi,
Güvenlik olaylarının bildirilmesi,
İş tamamlandığında gerekli kayıtların iadesi veya silinmesi,
Yetkilerin sonlandırılması
düzenlenebilir.
Bunların kapsamı, KVKK'nın uygulanabilir hükümleri ve gerçek veri işleme faaliyetlerine göre belirlenmelidir.
17. Freelancer Tarafından Geliştirilen Yazılım Yatırımcı İncelemesinde Neden Önemlidir?
Bir startup yatırım almaya hazırlanırken yatırımcı, şirketin en önemli varlığı olan yazılım üzerindeki hukuki yetkileri inceleyebilir.
Bu süreçte Legal Due Diligence, yani yatırım öncesi hukuki inceleme gündeme gelebilir.
Örneğin bir SaaS şirketinin temel uygulamasının %40'ı geçmişte farklı freelancer'lar tarafından geliştirilmiş olabilir.
Ancak bu kişilerin bir bölümüyle yazılı fikri hak sözleşmesi bulunmuyor olabilir.
Bu durum yatırımcı açısından hukuki risk oluşturabilir.
Chain of Title nedir?
Chain of Title, fikri hakların ilk hak sahibinden itibaren hangi hukuki işlemlerle ilgili kişilere veya şirkete geçtiğini gösteren hak zincirini ifade eder.
Örneğin:
Yazılımcı → Yazılım Ajansı → Startup
şeklinde bir ilişki bulunabilir.
Ancak her aşamada gerçekten hangi mali hakların devredildiği veya lisanslandığı incelenmelidir.
IP zincirindeki eksiklik yatırımın iptaline neden olur mu?
Her durumda değil.
Yatırımcı eksikliğin niteliğine göre ilgili belgelerin tamamlanmasını, belirli beyanlar verilmesini veya başka hukuki önlemler alınmasını isteyebilir.
Bazı eksiklikler Closing ön koşulu olarak düzenlenebilir.
Ancak önemli bir hak sahipliği uyuşmazlığı yatırımın şartlarını etkileyebilir.
Yatırımcının hangi belgeleri incelediğini Startup Legal Due Diligence Nedir? Yatırımcı Yatırım Öncesinde Hangi Belgeleri İnceler? başlıklı makalemde ayrıca ele aldım.
18. Örnek Olay: Freelancer Backend Geliştirdi, Şirket Yazılımı Satmak İstiyor
Türkiye'de kurulu Atlas Software AŞ isimli bir teknoloji şirketinin B2B SaaS ürünü geliştirdiğini düşünelim.
Şirketin kendi çalışanları frontend ve kullanıcı arayüzünü hazırlıyor.
Backend altyapısı için ise bağımsız yazılımcı Mert ile anlaşma yapılıyor.
Mert, üç ay içinde belirli API'leri ve veritabanı modüllerini geliştiriyor.
Taraflar arasında imzalanan sözleşmede:
İşin teknik kapsamı,
Üç aylık geliştirme süresi,
180.000 TL hizmet bedeli,
Projenin GitHub üzerinden teslimi
düzenlenmiş olsun.
Ancak mali hakların devri veya lisansı hakkında özel hüküm bulunmasın.
Atlas Software, ücreti tamamen ödesin.
Bir yıl sonra şirket bir yatırımcıyla anlaşma görüşmelerine başlasın.
Yatırımcı, şirketin yazılımını daha büyük bir teknoloji şirketine satabileceği Exit planını değerlendirsin.
Bu aşamada Mert'in geliştirdiği backend kodunun hukuki durumu gündeme gelir.
Birinci soru: Mert işçi mi, bağımsız yüklenici mi?
Taraflar arasındaki fiili ve hukuki ilişki incelenir.
Sadece sözleşmede freelancer yazması tek başına bütün nitelendirmeyi belirlemez.
İkinci soru: Kod eser niteliği taşıyor mu?
FSEK m.2 kapsamında koruma şartları değerlendirilir.
Üçüncü soru: Hangi haklar Atlas Software'e geçmiş?
İmzalanan sözleşme, diğer belgeler ve FSEK'in mali haklara ilişkin hükümleri incelenir.
Dördüncü soru: Ödeme yapılmış olması yeterli mi?
Hizmet bedelinin ödenmesi ile mali hak devrinin gerçekleşmesi ayrıştırılır.
Beşinci soru: GitHub teslimi neyi ispatlar?
Kaynak kodun teknik olarak teslim edildiğini gösterebilir.
Ancak bütün mali hakların devredildiğini tek başına kanıtlamaz.
Altıncı soru: Mert'in Background IP bileşenleri var mı?
Önceden geliştirdiği modüller ve bunların müşteri tarafından kullanım şartları tespit edilir.
Yedinci soru: Üçüncü taraf lisansları var mı?
Backend'de kullanılan açık kaynak ve diğer üçüncü taraf yazılımlar incelenir.
Sekizinci soru: Şirket kodu başka müşterilere lisanslayabilir mi?
Bu yetkinin mevcut sözleşme ve hak sahipliği ilişkisi içerisinde bulunup bulunmadığı belirlenir.
Dokuzuncu soru: Şirket bütün yazılımı başka şirkete devredebilir mi?
FSEK m.49 ve diğer ilgili hükümler bakımından hakların üçüncü kişilere devrinin kapsamı değerlendirilir.
Onuncu soru: Eksiklik nasıl giderilebilir?
Gerekli hukuki şartlara uygun biçimde belirli mali hak devri veya lisans belgelerinin tamamlanması gündeme gelebilir.
Ancak geriye dönük tarihli gerçeğe aykırı belge düzenlenmesi yerine, işlemin gerçek tarih ve içeriğine uygun biçimde belgelenmesi gerekir.
Bu örnekte Atlas Software'in karşılaştığı sorun yazılımın teknik olarak çalışmaması değildir. Şirketin kullandığı kodu hangi hukuki yetkilerle yeniden üretebileceğini, değiştirebileceğini, lisanslayabileceğini veya devredebileceğini yeterince açık biçimde belgeleyememesidir.
19. Yazılım Müşterisi ile Freelancer Arasında Telif Uyuşmazlığı Çıkarsa Ne Yapılabilir?
Uyuşmazlığın niteliğine göre farklı hukuki talepler gündeme gelebilir.
Örneğin müşteri:
Sözleşmeye uygun teslim yapılmadığını,
Kod üzerinde kararlaştırılan hakları elde edemediğini,
Yazılımın üçüncü kişilere izinsiz sunulduğunu,
Kullanılması gereken lisansların eksik olduğunu
ileri sürebilir.
Freelancer ise:
Hizmet bedelinin ödenmediğini,
Kararlaştırılmayan ek işler talep edildiğini,
Kodun sözleşmede tanınmayan biçimde kullanıldığını,
Mali hakların devredilmediğini
iddia edebilir.
Hangi mahkemede dava açılır?
Uyuşmazlığın eser üzerindeki mali haklara mı, sözleşmesel ödeme ve teslim yükümlülüğüne mi yoksa başka hukuki ilişkiye mi dayandığı belirlenmelidir.
Fikri mülkiyet haklarına ilişkin uyuşmazlıklarda görevli ihtisas mahkemeleri gündeme gelebilir.
Ancak her yazılım sözleşmesi uyuşmazlığının otomatik olarak aynı mahkemenin görevinde olduğu söylenemez.
Arabuluculuk zorunlu mu?
Uyuşmazlığın niteliğine ve tarafların sıfatlarına göre zorunlu arabuluculuk hükümleri gündeme gelebilir.
Örneğin ticari dava niteliği taşıyan belirli alacak ve tazminat talepleri için Türk Ticaret Kanunu'nun 5/A maddesi veya ilgili özel düzenlemeler uygulanabilir.
Ancak bütün fikri mülkiyet uyuşmazlıkları bakımından otomatik olarak aynı dava şartının bulunduğu kabul edilmemelidir.
Telif hakkı ihlalinde tazminat istenebilir mi?
FSEK'in ilgili koruma hükümleri kapsamında şartlarına göre tecavüzün ref'i, men'i, tazminat veya diğer talepler gündeme gelebilir.
Ancak hak sahipliği, ihlal fiili ve ilgili talebin kanuni koşulları somut olayda değerlendirilmelidir.
20. Freelancer Yazılım Sözleşmesinde Hangi Hükümler Bulunmalıdır?
Bir yazılım şirketi ile bağımsız geliştirici arasında sözleşme hazırlanırken yalnızca hizmet bedelinin ve teslim tarihinin belirlenmesi yeterli olmayabilir.
Özellikle aşağıdaki alanlar birlikte düzenlenebilir.
İşin kapsamı
Geliştirilecek modüller ve teknik gereksinimler belirlenir.
Milestones ve kabul süreci
Teslim aşamaları, testler ve eksikliklerin giderilmesi düzenlenir.
Bedel ve ödeme
Peşinat, ara ödemeler, kabul ve son ödeme şartları belirlenebilir.
Fikri mülkiyet hakları
Mevcut eserler, gelecekte meydana getirilecek eserler ve mali hakların devri veya lisansı FSEK'e uygun olarak ayrıştırılır.
Background IP
Geliştiricinin önceden sahip olduğu modüller ve müşteriye tanınacak kullanım yetkileri belirlenir.
Üçüncü taraf yazılımlar
Açık kaynak ve ticari lisanslara tabi bileşenlerin durumu açıklanır.
Kaynak kod teslimi
Teslim edilecek kod, teknik doküman ve erişim yetkileri tanımlanır.
Gizlilik ve veri koruma
Müşteri verileri, ticari sırlar ve erişim güvenliği düzenlenir.
Alt yüklenicilik
İşin üçüncü kişiler tarafından gerçekleştirilmesine ilişkin şartlar belirlenebilir.
Sorumluluk ve garanti
Teslim edilen kodun sözleşmeye uygunluğu ve üçüncü kişi taleplerine ilişkin yükümlülükler değerlendirilir.
Fesih ve geçiş
Sözleşme sona erdiğinde tamamlanan işlerin, kaynak kodların ve ilgili hakların durumu belirlenir.
Uyuşmazlık çözümü
Uygulanacak hukuk, görev ve yetki hükümleri ile uyuşmazlık çözümü mekanizması incelenir.
Bu düzenlemelerin tamamı her proje için aynı kapsamda gerekli olmayabilir.
Ancak yazılımın ticari amacı büyüdükçe, kaynak kodun hukuki ve teknik kullanımı bakımından belirsizliklerin giderilmesi önem kazanır.
21. Freelancer Yazılımcı ve Telif Hakları Hakkında Sık Sorulan Sorular
Freelancer yazılımcının ürettiği kod kime aittir?
Kodun eser niteliği, yazılımcının hukuki sıfatı, eser sahipliği ve geçerli mali hak devri veya lisans sözleşmeleri kapsamında değerlendirilir.
Freelancer'a para ödedim, kodlar artık benim mi?
Ücretin ödenmesi bütün mali hakların kendiliğinden devredildiği anlamına gelmez. FSEK'in ilgili şekil ve kapsam şartları değerlendirilmelidir.
Yazılım faturası telif hakkı devri için yeterli mi?
Fatura tek başına FSEK m.52 kapsamında mali hak devrinin bütün şartlarının yerine getirildiğini göstermez.
IP Assignment nedir?
Belirli fikri mülkiyet mali haklarının devrini düzenlemek amacıyla kullanılan sözleşmedir.
FSEK m.52 neyi düzenler?
Mali haklara ilişkin sözleşme ve tasarrufların yazılı olması ve konu olan hakların ayrı ayrı gösterilmesi şartını düzenler.
Henüz yazılmamış kodun hakları devredilebilir mi?
FSEK m.48/3, henüz meydana getirilmemiş eserler üzerindeki ilgili tasarruf işlemlerini geçersiz sayar. FSEK m.50 ise gelecekteki hak tasarrufuna ilişkin taahhütlerin yapılabilmesine imkân tanır.
Kaynak kodun teslim edilmesi IP devri anlamına gelir mi?
Hayır. Teknik teslim ile mali hak devri farklı işlemlerdir.
GitHub deposunun müşteriye transfer edilmesi telif hakkını devreder mi?
Tek başına hayır. Depo ve erişim yönetimi, fikri mülkiyet hakkının devrinden farklıdır.
Freelancer kendi yazdığı kodu başka müşterilere satabilir mi?
Bu sorunun yanıtı kod üzerindeki mali hakların hukuki durumuna, verilen lisanslara ve geçerli sözleşme hükümlerine bağlıdır.
Freelancer'ın önceki kütüphaneleri de müşteriye ait olur mu?
Her durumda değil. Background IP bileşenleri ve müşteriye tanınan kullanım yetkileri ayrıca düzenlenebilir.
Açık kaynak yazılımın telif hakları müşteriye geçer mi?
Freelancer'ın açık kaynak bileşenleri projede kullanması, üçüncü kişilere ait hakları otomatik olarak müşteriye devretmez.
GPL kullanılması bütün yazılımın kaynak kodunu açmayı gerektirir mi?
Her durumda değil. Lisans sürümü, bileşenlerin ilişkisi ve dağıtım koşulları incelenmelidir.
Yazılım ajansı tarafından hazırlanan kodların hakları kime aittir?
Ajansın kendi çalışanları ve alt yüklenicileriyle ilişkileri, ilgili eserlerin hak sahipliği ve müşteriye yapılan geçerli devir veya lisans işlemleri değerlendirilmelidir.
Freelancer kodları teslim etmiyorsa dava açılabilir mi?
Sözleşmedeki teslim yükümlülüğü ve kanuni şartlar bulunuyorsa ifa veya diğer hukuki talepler gündeme gelebilir.
Müşteri ödeme yapmazsa freelancer kodu vermeyebilir mi?
Bu sorunun yanıtı ödeme, teslim ve mali hak hükümleri ile uygulanabilir borçlar hukuku kurallarına bağlıdır. Otomatik ve sınırsız bir alıkoyma hakkı bulunduğu varsayılamaz.
Freelancer'ın manevi hakları da devredilebilir mi?
Manevi haklar mali haklarla aynı şekilde bütünüyle devredilebilen haklar değildir. Hukuken mümkün olan belirli kullanım izinleri ayrıca değerlendirilebilir.
Freelancer sözleşmesinde NDA yeterli mi?
Gizlilik sözleşmesi önemli olabilir. Ancak fikri hakların devri, kaynak kod teslimi ve kişisel verilerin işlenmesi ayrı hukuki düzenlemeler gerektirebilir.
Startup yatırımcısı neden freelancer sözleşmelerini inceler?
Yatırımcı, şirketin temel ürününe ilişkin fikri hak zincirini ve yazılımı ticari olarak kullanma yetkilerini değerlendirmek isteyebilir.
Telif hakları eksikse sonradan IP Assignment imzalanabilir mi?
Somut hak sahipliği ve hukuki şartlar çerçevesinde uygun devir veya lisans işlemlerinin sonradan yapılması değerlendirilebilir. Ancak belgeler gerçek işlem tarihlerine ve FSEK'in şartlarına uygun olmalıdır.
Sonuç: Kaynak Kodun Teslim Alınması, Yazılım Üzerindeki Bütün Hakların Kazanıldığı Anlamına Gelmez
Freelancer yazılımcılarla çalışmak, teknoloji şirketlerinin belirli geliştirme ihtiyaçlarını karşılamak için yaygın bir yöntemdir.
Ancak yazılımın teknik olarak tamamlanması ve hizmet bedelinin ödenmesi, fikri mülkiyet haklarının hukuki durumunu tek başına belirlemez.
Özellikle FSEK m.48, m.50 ve m.52 kapsamında mevcut eserlerin mali haklarının devri ile gelecekte meydana getirilecek eserlere ilişkin taahhütlerin ayrı değerlendirilmesi gerekir.
Ayrıca geliştiricinin önceden sahip olduğu Background IP, açık kaynak bileşenler, üçüncü taraf lisansları ve kaynak kodun teknik teslimi de önem taşır.
Bir startup yatırım almaya veya yazılımını başka bir şirkete satmaya hazırlandığında, bu ayrımlar daha görünür hale gelebilir.
Bir yazılım şirketinin kaynak kodlara erişebiliyor olması ile o kaynak kodları değiştirme, çoğaltma, lisanslama ve üçüncü kişilere devretme yetkilerini hukuken edinmiş olması aynı şey değildir.
Bu nedenle freelancer yazılımcılarla yapılan sözleşmelerde yalnızca işin bedeli ve teslim tarihi değil, yazılım üzerindeki mali hakların hangi işlemle ve hangi kapsamda düzenleneceği de açıkça belirlenmelidir.
Hukuki Dayanaklar ve Resmî Kaynaklar
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu
m.2 – Bilgisayar programlarının korunması.
m.8 – Eser sahipliği.
m.14–17 – Manevi haklar.
m.18 – Mali hakların kullanılması.
m.21–25 – Mali haklar.
m.38 – Bilgisayar programları bakımından ilgili istisnalar.
m.48 – Mali hakların devri ve lisans verilmesi.
m.49 – Devren iktisap.
m.50 – Henüz meydana getirilecek eserlere ilişkin taahhütler.
m.52 – Mali hak sözleşmelerinde şekil şartı.
m.56 – Basit ve tam ruhsat.
m.68 ve devamı – Fikri hak ihlallerine ilişkin koruma hükümleri.
Diğer mevzuat
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu; sözleşme özgürlüğü, borca aykırılık, temerrüt ve eser sözleşmesine ilişkin hükümler.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu; elektronik belgeler, ihtiyati tedbir ve delil tespiti hükümleri.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu; ticari uyuşmazlıklar ve ilgili dava şartı hükümleri.
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu.
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu; bilişim sistemlerine ilişkin uygulanabilir hükümler.
Resmî başvuru kaynakları
Yazar
Av. Şenay Yağmur Efe
Bilişim hukuku, yazılım ve teknoloji sözleşmeleri, fikri mülkiyet hakları, startup yatırımları ve teknoloji şirketlerinin hukuki süreçleri üzerine çalışmalar yürütmektedir.
Bu makale 5 Kasım 2026 itibarıyla genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Yazılım eser sahipliği, mali hak devri, lisans, teslim, ödeme ve uyuşmazlık çözümü; tarafların hukuki sıfatları, sözleşme hükümleri ve somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirilmelidir.
